حجتالاسلام محمدصادق مقدسیان، مجری تلویزیون معروف به «عمو روحانی»، معتقد است در چنین شرایطی نمیتوان کودک را از رسانه جدا کرد، بلکه باید با تولید محتوای جذاب و متناسب با فرهنگ ایرانی، روایت درست را به او ارائه داد.
این مجری تلویزیون ادامه میدهد: «اگر خودمان نتوانیم محتوای درست، جذاب و متناسب با فرهنگ و ارزشهای خود تولید کنیم، طبیعی است که کودک به سراغ تولیدات دیگران میرود و به مرور، فرهنگ نهفته در آنها را نیز میپذیرد. بسیاری از آثار جذاب و پرمخاطب کودک، تولید کشورهای غربی هستند و هرچند ممکن است از نظر فنی آثار موفقی باشند، اما در نهایت حامل سبک زندگی و فرهنگ همان جوامعاند.»
مقدسیان با تأکید بر اینکه مسئله تنها دین نیست، بلکه هویت فرهنگی نیز اهمیت دارد، میافزاید: «کودکی که قرار است در ایران زندگی کند، باید با فرهنگ، هویت و شرایط اجتماعی جامعه خود رشد پیدا کند. اگر بخش عمده تربیت او از طریق رسانههایی شکل بگیرد که بر پایه فرهنگ دیگری ساخته شدهاند، در آینده با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.»
وی با اشاره به اهمیت سالهای نخست زندگی در شکلگیری شخصیت کودک خاطرنشان میکند: «دوران کودکی، زمان شکلگیری ذهن و شخصیت انسان است؛ درست مانند ریشه درخت که هرچه محکمتر در زمین استوار شود، در آینده نیز در برابر طوفانها مقاومتر خواهد بود. به همین دلیل، توجه به تولید آثار فرهنگی و دینی برای کودکان و نوجوانان ضرورتی انکارناپذیر است.»
برنامه دینی هم به جذابیت نیاز دارد؛ از موسیقی و نمایش تا زیبایی بصری
این مجری و فعال حوزه کودک و نوجوان، در ادامه با اشاره به ویژگیهای یک برنامه دینی موفق برای نسل جدید، تأکید میکند: «یک برنامه دینی باید از تمام مؤلفههایی استفاده کند که آثار موفق رسانهای از آنها بهره میبرند؛ از موسیقی و نمایش گرفته تا رنگ، زیبایی بصری، ریتم و جذابیتهای تصویری. نمیتوان تصور کرد چون یک اثر، محتوای مذهبی دارد، باید این عناصر را کنار بگذارد یا نقش آنها را کمرنگ کند.»
مقدسیان ادامه میدهد: «همین مؤلفههاست که یک اثر رسانهای را برای مخاطب جذاب و ماندگار میکند. اگر آثار موفق دنیا توانستهاند با بهرهگیری از این عناصر مخاطب را جذب کنند، ما نیز باید از همین ظرفیتها برای انتقال مفاهیم دینی استفاده کنیم.»
وی میگوید: «اگر کسی تصور کند استفاده از نمایش، موسیقی یا دیگر ابزارهای هنری با تولید آثار مذهبی سازگار نیست، به نظر من برداشت درستی ندارد. حتی در متون دینی نیز میتوان نمونههایی از بهرهگیری از شیوههای نمایشی برای انتقال پیام مشاهده کرد.»
مقدسیان با اشاره به داستان حضرت هابیل و قابیل در قرآن کریم میافزاید: «در این روایت، خداوند برای آموزش شیوه دفن، صحنهای را پیش روی قابیل قرار میدهد تا از طریق مشاهده، مسیر درست را بیاموزد. این نشان میدهد که انتقال مفاهیم از طریق تصویر، نمایش و تجربه، ریشه در خود آموزههای دینی دارد.»
وی تأکید میکند: «بنابراین بهرهگیری از موسیقی، نمایش، زیباییهای بصری و سایر ظرفیتهای هنری، نه تنها با تولید آثار دینی منافاتی ندارد، بلکه میتواند به خلق آثاری جذابتر و اثرگذارتر برای کودک و نوجوان امروز کمک کند.»
در این میان، «محفل ستارهها» یکی از تجربههای تازه در حوزه برنامهسازی دینی برای کودک و نوجوان است که با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، مرکز کودک و نوجوان سیما و مرکز هنری رسانهای نهضت تولید شده و تلاش کرده مفاهیم قرآنی را در قالبی متفاوت و متناسب با ذائقه نسل جدید روایت کند؛ برنامهای که به گفته مقدسیان، موفقیت آن بیش از هر چیز به پیوند درست میان فرم، محتوا و جذابیتهای رسانهای بازمیگردد.
«محفل ستارهها»؛ وقتی فرم، مخاطب را به قرآن نزدیک میکند
این مجری تلویزیون و مدرس حوزه رسانه، معتقد است موفقیت «محفل ستارهها» بیش از هر چیز به تغییر رویکرد آن در مواجهه با مخاطب بازمیگردد. او میگوید: «تفاوت اصلی این برنامه در آن است که هدف نخست آن، ایجاد انس و دوستی مخاطب با قرآن و زیبا نشان دادن مفاهیم قرآنی است و انتقال محتوا در مرحله بعد قرار میگیرد. این تفاوت رویکرد، باعث شده ذهن و طراحی برنامه، بیش از آنکه صرفاً بر آموزش مستقیم متمرکز باشد، بر زیباییشناسی، جذابیت و تجربه خوشایند مخاطب استوار شود.»
وی با اشاره به اهمیت عناصر بصری در جذب نسل جدید ادامه میدهد: «از همان تیتراژ، برنامه با رنگ، موسیقی، طراحی صحنه، انتخاب خواننده، لباسها، فضای شاد و پرنشاط و ترکیببندی تصویری، مخاطب را جذب میکند. حتی اگر صدای تلویزیون هم قطع باشد، تصاویر بهتنهایی کنجکاوی کودک و نوجوان را برمیانگیزد. این نشان میدهد سازندگان بهخوبی میدانند که برای ایجاد ارتباط اولیه، باید ابتدا جاذبه بصری و احساسی ایجاد کنند.»
مقدسیان میافزاید: «در تمام بخشهای برنامه نیز همین نگاه ادامه پیدا میکند؛ از دکور و فضای صحنه گرفته تا انتخاب مجریان، داوران و شیوه اجرا. مخاطب از همان ابتدا میداند با یک برنامه قرآنی روبهروست، اما این مفاهیم را در قالبی جذاب، شاد و رسانهای دریافت میکند. همین هماهنگی میان فرم و محتوا باعث میشود پیام قرآنی، حتی بدون آموزش مستقیم، در ذهن مخاطب ماندگار شود.»
وی یکی دیگر از نقاط قوت «محفل ستارهها» را طراحی درست نقش شخصیتهای برنامه میداند و میگوید: «هر شخصیت در این برنامه مأموریت مشخصی دارد؛ مجری، اجرای برنامه را بر عهده دارد، احسان مهدی بخش نمایشی و ایجاد نشاط و سرگرمی را دنبال میکند، قاری قرآن رسالت تلاوت را انجام میدهد و بخش محتوایی نیز در جای خود مفاهیم قرآنی را منتقل میکند. همین تقسیم نقش، موجب شده برنامه ابتدا مخاطب را سرگرم و همراه کند و سپس پیام خود را منتقل سازد.»
به گزارش همشهری آنلاین، این مجری تلویزیون در عین حال، نکتهای را نیز به عنوان یک پیشنهاد برای ارتقای برنامه مطرح میکند و میگوید: «هرچه شخصیتها بیشتر در همان نقش تخصصی خود باقی بمانند، اثرگذاری برنامه بیشتر خواهد شد. اگر بخشهای مختلف برنامه بیش از اندازه به سمت بیان مستقیم محتوا بروند، ممکن است از ریتم نمایشی فاصله بگیرند؛ در حالی که مخاطب کودک ابتدا برای لذت بردن، سرگرم شدن و ایجاد ارتباط عاطفی پای برنامه مینشیند.»
وی با اشاره به تجربه شخصی خود از بازخورد مخاطبان کودک میافزاید: «گاهی کودک بدون آنکه متوجه باشد، بخشهایی از برنامه را در زندگی روزمره خود تکرار میکند. همین که یک کودک هنگام بازی، ناخودآگاه فرازهایی را که در برنامه شنیده زمزمه میکند، نشان میدهد برنامه توانسته اثر خود را بگذارد. این یعنی ابتدا مخاطب جذب شده و بعد پیام در ذهن او نشسته است.»
مقدسیان، با اشاره به روند رو به رشد «محفل ستارهها» خاطرنشان میکند: «فصل جدید برنامه نسبت به فصلهای گذشته از نظر فرم، رنگ، ریتم و جذابیتهای بصری پیشرفت قابل توجهی داشته است. این مسیر، مسیر درستی است و اگر در کنار حفظ همین جذابیتها، تعادل میان سرگرمی و انتقال مفاهیم نیز همچنان حفظ شود، میتوان انتظار داشت این برنامه بیش از گذشته بر مخاطب کودک و نوجوان اثرگذار باشد.»
الگوی موفق برنامهسازی دینی؛ تعادل میان فرم، محتوا و سرگرمی
این مجری تلویزیون و کارشناس کودک و نوجوان، معتقد است تداوم تولید برنامههایی با رویکردی مشابه «محفل ستارهها» میتواند بخش مهمی از خلأ برنامهسازی دینی برای نسل جدید را جبران کند؛ به شرط آنکه اصول حرفهای رسانه در کنار مفاهیم دینی مورد توجه قرار گیرد.
او میگوید: «رسانه تأثیر بسیار زیادی بر کودکان و نوجوانان دارد. بسیاری از بچهها الگوهای رفتاری خود را از شخصیتهای تلویزیونی و برنامههایی که تماشا میکنند، میگیرند. بنابراین اگر قرار است برنامه دینی تولید شود، سازندگان آن باید هم نمایش و زبان رسانه را بشناسند، هم ریتم، فرم و محتوا را و هم تعادل میان این عناصر را حفظ کنند؛ نه آنقدر به فرم تکیه شود که محتوا فراموش شود و نه آنقدر بر محتوا تأکید شود که جذابیت رسانهای از بین برود.»
وی با اشاره به عوامل برنامه «محفل ستارهها» ادامه میدهد: «به نظر میرسد عوامل این برنامه نسبت به این موضوع آگاهی داشتهاند. برای نمونه، شخصیتهایی که در برنامه حضور دارند، هر کدام از پشتوانه اعتقادی و حرفهای مناسبی برخوردارند و همین موضوع به اثرگذاری برنامه کمک کرده است.»
این مجری تلویزیون در ادامه، با تأکید بر اینکه این دیدگاه به معنای نادیده گرفتن جایگاه علمی و قرآنی داوران نیست، میگوید: «همه داوران این برنامه از چهرههای شاخص و صاحبنظر در حوزه قرآن هستند و تردیدی در ارزش و اعتبار نکات محتوایی که مطرح میکنند وجود ندارد. آنچه مورد تأکید است، رعایت اقتضائات قالب رسانهای و حفظ نقش تخصصی هر یک از شخصیتها در ساختار برنامه است.»
مقدسیان ادامه میدهد: «در قالب یک برنامه رسانهای، هر شخصیت باید متناسب با نقشی که برای او تعریف شده ایفای نقش کند. تنظیم میزان ورود شخصیتها به مباحث محتوایی نیز از وظایف تیم کارگردانی و طراحی برنامه است؛ موضوعی که در نهایت به شیوه اجرا و نگاه عوامل تولید بستگی دارد و میتواند محل اختلاف نظر باشد.»
فصل جدید برنامه «محفل ستارهها» هر روز ساعت ۱۶ روی آنتن میرود و تکرار آن نیز ساعت ۲۰ از شبکه نهال و حوالی ساعت ۱۷:۲۰ از شبکه سه سیما پخش میشود.
نظر شما